Coronavaccins

Het coronavirus (SARS-CoV-2) kan de ziekte COVID-19 veroorzaken. Bij kinderen en jongeren verloopt de ziekte vaak mild, maar bij kwetsbare patiënten en ouderen kan de ziekte in korte tijd ernstige vormen aannemen. Vaccinatie kan helpen in de bescherming tegen ziekte door het coronavirus.

Welke coronavaccins zijn er beschikbaar?

Op dit moment mogen in Nederland 5 vaccins worden gebruikt tegen corona. Dit zijn Comirnaty (Pfizer/BioNTech), Spikevax (Moderna), Vaxzevria (AstraZeneca), Jcovden (Janssen) en Nuvaxovid (Novavax). Diverse andere vaccins zijn nu nog in ontwikkeling. Enkele zijn voorgelegd aan de Europese medicijnautoriteiten ter beoordeling. 

Hoe werkt een coronavaccin en wat zit er in?

Vaccins tegen het coronavirus kunnen op verschillende manieren werken. Maar ze hebben één ding gemeen: ze stimuleren het lichaam om zelf antistoffen aan te maken en zo het virus onschadelijk te maken. Komt iemand later met het coronavirus in aanraking? Dan is het lichaam hier goed op voorbereid. Het lichaam ruimt het virus op en voorkomt dat u ziek of ernstig ziek wordt. 

Er zijn drie verschillende soorten vaccins tegen COVID-19 goedgekeurd: 

  • mRNA-vaccins 
    De vaccins van Pfizer/BioNTech en Moderna zijn mRNA-vaccins. Hierin zit een vetbolletje met daarin een instructie  die ervoor zorgt dat u spike-eiwitten aanmaakt. Deze eiwitten zijn de uitsteeksels die aan de buitenkant van het coronavirus zitten. Uw lichaam herkent deze spike-eiwitten en zet het afweersysteem aan het werk.  

  • Vectorvaccins 
    De vaccins van AstraZeneca en Janssen zijn vectorvaccins. Hierin zit een onschadelijk gemaakt verkoudheidsvirus met daarin een instructie die de spike-eiwitten aanmaakt. Zodra uw lichaam deze eiwitten tegenkomt, gaat het afweersysteem aan het werk om u te beschermen.  

  • Subunit-eiwitvaccin 
    Het vaccin van Novavax is een subunit-eiwitvaccin. In dit vaccin zitten kleine deeltjes van het spike-eiwit van het coronavirus, nagemaakt in het laboratorium. Als reactie op dit vaccin zal het lichaam antistoffen aanmaken tegen de eiwitdeeltjes.  

In een vaccin zit dus een werkzame stof: de stof die ervoor zorgt dat je afweersysteem aan het werk gaat. Ook heeft een vaccin hulpstoffen. Deze hulpstoffen zorgen er bijvoorbeeld voor dat de vaccins een bepaalde tijd houdbaar blijven of dat de afweerreactie van het lichaam op het eiwit wordt versterkt.  

COVID-19 vaccins. Hoe werken ze en zijn ze veilig?

Er zijn verschillende vaccins die ons kunnen beschermen tegen het coronavirus.
Maar hoe werkt een coronavaccin eigenlijk? En zijn ze veilig?
Hoe werken de coronavaccins?
Je krijgt het vaccin via een prik in je bovenarm.
Hierdoor komt jouw lichaam in contact met een klein stukje van het coronavirus.
Dit kleine stukje is niet gevaarlijk.
Omdat je lichaam het virus nog niet kent, gaat je afweersysteem aan het werk.
Zo bouw je bescherming op tegen het coronavirus.
Kom je na vaccinatie in contact met het coronavirus?
Dan maakt je lichaam snel antistoffen aan en ruimt het virus op.
Hierdoor word je niet of minder ziek.
Zijn de vaccins veilig?
Onderzoekers hebben de vaccins bij heel veel mensen over de hele wereld getest.
Uit deze testen blijkt dat de voordelen van het vaccin groter zijn dan de risico’s.
De kans op ernstige bijwerkingen is heel klein.
Doordat je afweer aan de slag gaat om je lichaam te beschermen, kun je last krijgen van bijwerkingen.
De bijwerkingen die het meest voorkomen zijn...
pijn op de plek van de prik, hoofdpijn, moe zijn, misselijkheid en spierpijn.
Je hebt maar kort last van deze bijwerkingen.
Sommige mensen twijfelen over vaccineren, maar de veiligheid van de vaccins wordt goed in de gaten gehouden, ook nu ze gebruikt worden.
Hierdoor komt er steeds meer kennis over de vaccins.
En mocht het tóch nodig zijn, dan wordt er natuurlijk actie ondernomen.
Heb je vragen over de coronavaccins?
Kijk dan op coronavacinatie.nl of op onze websites.

Voorkomt een coronavaccin besmetting?

Geen enkel vaccin biedt 100% bescherming. Ook de vaccins tegen corona niet. Het vaccin beschermt u vooral tegen (ernstige) ziekte of ziekenhuisopname door het coronavirus. U kunt dus nog wel besmet raken, maar zal waarschijnlijk minder ziek worden.

Hoe lang werken de coronavaccins, en werken ze tegen alle varianten?

Op dit moment weten we dat de bescherming van de coronavaccins zo’n drie maanden na vaccinatie onverminderd hoog is, maar waarschijnlijk werken de vaccins nog veel langer goed. Er lopen nog verschillende onderzoeken naar de duur van de werkzaamheid van de vaccins.  

De duur van bescherming hangt niet alleen af van het niveau van antilichamen in uw lichaam, maar ook of er nieuwe varianten van het virus rondgaan. Tegen deze varianten kunnen antilichamen mogelijk minder effectief zijn. De bescherming van de coronavaccins tegen de huidige en nieuwe varianten wordt wereldwijd gevolgd.  

Wat zijn de mogelijke bijwerkingen van de coronavaccins?

De meest voorkomende bijwerkingen van coronavaccins zijn:

  • Pijn, roodheid en zwelling op de prikplek
  • Vermoeidheid
  • Hoofdpijn
  • Spierpijn
  • Temperatuursverhoging
  • Koude rillingen

Veel van deze bijwerkingen komen ook voor bij andere vaccins. De klachten zijn mild en verdwijnen meestal binnen een paar dagen na de prik.

Er zijn ook zeldzame of zeer zeldzame bijwerkingen bekend bij de coronavaccins. Bij de coronavaccins van AstraZeneca en Janssen gaat het onder andere om trombose met een verlaagd aantal bloedplaatjes (link). De coronavaccins van Pfizer en Moderna hebben als zeldzame bijwerking een ontsteking van de hartspier (myocarditis) of het hartzakje (pericarditis, link). Deze bijwerking komt vaker voor bij mannen onder de 30 jaar.  

Meer informatie over de bijwerkingen van de coronavaccins vindt u in de CBG Geneesmiddeleninformatiebank of op de informatiepagina’s over de verschillende vaccins.

Vermoedt u dat u last heeft van een (mogelijke) bijwerking na de vaccinatie? Meld deze dan bij Bijwerkingencentrum Lareb. Of neem contact op met uw huisarts, apotheker of verpleegkundige. Het is belangrijk om bijwerkingen te melden, zo worden zeer zeldzame bijwerkingen in kaart gebracht.

Is het coronavaccin wel veilig?

Het CBG en de andere medicijnautoriteiten in Europa stellen hoge eisen aan de kwaliteit van vaccins. Studies brengen de veiligheid van vaccins goed in kaart. Fabrikanten moeten nieuwe vaccins meestal bij enkele duizenden personen onderzoeken. Bij de coronavaccins is dat aantal zelfs nog hoger: het aantal vrijwilligers loopt wereldwijd in de tienduizenden. Het vooraf testen op grote groepen personen biedt het vertrouwen dat de kans op ernstige bijwerkingen klein is. Het CBG bekijkt zorgvuldig en kritisch alle onderzoeken met en over het vaccin. Samen met andere Europese medicijnautoriteiten beoordelen we de kwaliteit van het vaccin, of het vaccin werkt en of het veilig is.

Hoe wordt bijgehouden of het coronavaccin ook in de toekomst veilig en werkzaam is?

Als een coronavaccin gebruikt wordt, wordt de veiligheid en werkzaamheid van het vaccin goed in de gaten gehouden. Dat doen we op Europees niveau. We houden bij of er tijdens het gebruik van het vaccin nog onbekende of zeldzame bijwerkingen naar voren komen, die eerder bij de studies nog niet zichtbaar waren. Is dat het geval? Dan onderzoeken we hoe vaak deze klachten voorkomen, en of deze klachten ook zonder vaccinatie voorkomen. Ook bekijken we of specifieke groepen op dezelfde manier reageren na een prik met het vaccin. 

Binnen het project ACCESS (vACcine Covid-19 monitoring ReadinESS) wordt op Europees niveau de effectiviteit, het aantal vaccinaties en de veiligheid van de vaccins in de gebruiksfase bestudeerd. Dit gebeurt op verzoek van het EMA. Nederlandse onderzoekers werken hierbij samen met 22 internationale organisaties,waaronder het RIVM, Bijwerkingencentrum Lareb en het PHARMO instituut. Grote aantallen gegevens uit de gezondheidssystemen van verschillende landen worden samengebracht en geanalyseerd in één internationale databank. 

Hoe wordt bijgehouden of er (nieuwe) bijwerkingen optreden?

In de fase vóór de goedkeuring van het vaccin is uitgebreid onderzoek gedaan naar mogelijke bijwerkingen. Een aantal bijwerkingen zijn tijdens deze studies al zichtbaar geworden, en daarna uitgebreid beoordeeld en meegenomen in de goedkeuring. Toch kan het zijn dat een bijwerking ernstiger óf minder ernstig is dan uit het onderzoek bleek. Er kunnen ook nieuwe bijwerkingen worden ontdekt. Vooral zeldzame bijwerkingen worden vaak pas ontdekt wanneer het vaccin bij grote groepen wordt gebruikt. Daarom kan iedereen die het coronavaccin heeft gekregen, een (mogelijke) bijwerking melden.  

We bewaken de veiligheid van het vaccin niet alleen op basis van spontane meldingen van patiënten of zorgverleners. Fabrikanten voeren regelmatig verplichte veiligheidsanalyses uit en moeten de resultaten aan ons melden. Ook wordt alle informatie over bijwerkingen van het vaccin verzameld in een Europese databank. In Nederland verzamelt, registreert en analyseert Bijwerkingencentrum Lareb alle meldingen.  

Zo kunnen wij de veiligheid van het vaccin goed in de gaten houden en actie ondernemen wanneer dat nodig is.  

Wat is de rol van het CBG bij de coronavaccins?

Elk vaccin wordt onderzocht en uitgebreid beoordeeld voordat het mag worden gebruikt. Het CBG beoordeelt samen met de andere Europese medicijnautoriteiten of het vaccin goed wordt gemaakt en het de juiste kwaliteit heeft. Ook kijken we hoe goed het vaccin werkt en wat de bijwerkingen zijn. Bij een positieve balans tussen de werkzaamheid en risico’s keuren we het vaccin goed en mag het op de markt komen.    

Nadat het vaccin in Nederland op de markt is, volgt het CBG met veel aandacht de werking en veiligheid. Onverwachte of opmerkelijke veranderingen worden besproken. Het kan zijn dat het CBG extra informatie of extra onderzoek vraagt aan het farmaceutische bedrijf. Als er een nieuwe bijwerking is, dan moet de informatie hierover in de productinformatie en bijsluiter worden opgenomen. 

Meer informatie over de taken van het CBG leest u hier.