Werkzaamheid van coronavaccins

Als een vaccin goed werkt, maakt je lichaam antistoffen aan. Deze antistoffen zorgen ervoor dat je niet ziek wordt. Hoe zit het met de werkzaamheid van coronavaccins? Is de werking van het ene vaccin ‘beter’ dan het andere? En hoe lang blijven de vaccins hun werk doen?

Werkzaamheid van vaccins

Onder de werkzaamheid van de coronavaccins verstaan we de mate waarin een vaccin je beschermt tegen Covid-19. De werkzaamheid van de vaccins wordt uitgedrukt in een percentage. Zo blijkt uit onderzoek dat de vaccins Spikevax (Moderna) voor 94,1% en Comirnaty (Pfizer/BioNTech) voor 95% effectief zijn na twee vaccinaties. Vaxzevria (AstraZeneca) is 60% effectief na twee prikken en het vaccin van Janssen is 67% effectief na één prik.

Heb je bijvoorbeeld twee coronavaccinaties van Pfizer gekregen, dan ben je voor 95% beschermt tegen ziek worden van corona. Er is dus minder kans op ernstig ziek worden, ziekenhuisopname of overlijden door corona. Zo’n twee weken na de laatste vaccinatie ben je helemaal beschermd. Let op: geen enkel vaccin beschermt voor 100%. Na vaccinatie kun je dus ook nog corona krijgen, maar je wordt waarschijnlijk minder ziek.

Bepalen van werkzaamheid

Tijdens de onderzoeken naar de werkzaamheid van de vaccins krijgt één groep van de deelnemers het vaccin, de andere groep krijgt een placebo (een nep-vaccin). Daarna bekijken de fabrikanten van de vaccins hoeveel mensen in beide groepen ziek werden van het coronavirus. Door de groepen met elkaar te vergelijken, berekenen de fabrikanten de percentages.

Beoordelen van werkzaamheid door CBG

CBG beoordeelt de werkzaamheid, veiligheid en kwaliteit van de coronavaccins. Dit doet CBG in samenwerking met de collega’s in Europa binnen het Europees Medicijn Agentschap (EMA). Bij het beoordelen van de vaccins moet de balans positief zijn. Dat wil zeggen: de voordelen van de vaccins (de werkzaamheid) moeten opwegen tegen de nadelen (de bijwerkingen).

De percentages die we kennen, komen uit de klinische studies. Maar we blijven de werkzaamheid van de vaccins in de gaten houden. Ook nadat deze al op de markt zijn. Dat gebeurt op drie manieren.

  1. Volgen van de hoeveelheid antistoffen in het bloed.
    Als de hoeveelheid antistoffen stabiel blijft na vaccinatie, blijf je waarschijnlijk net zo goed beschermd. Bij de proefpersonen uit de klinische onderzoeken wordt twee jaar lang gekeken hoeveel antistoffen zij nog hebben en of dit genoeg is om ze te beschermen tegen de verschillende varianten van het coronavirus.
  2. Besmettingen en ziekte onder gevaccineerden
    In verschillende landen gaat vaccineren heel snel. Hier wordt bekeken of met de toename van het aantal gevaccineerden er minder mensen ziek worden en of dit ook zo blijft. Daarnaast wordt bekeken hoeveel mensen er zijn die in het ziekenhuis terechtkomen met COVID-19 of overlijden. Er wordt dan gekeken welk percentage daarvan wel en niet was gevaccineerd. In Nederland doet het RIVM hier onderzoek naar.
  3. Herhaalvaccins en boostervaccins
    Er lopen op dit moment ook klinische onderzoeken naar herhaalvaccins en zogeheten boostervaccins. Bij een derde prik krijg je dezelfde prik van het vaccin dat je eerder kreeg. Een boostervaccin kan hetzelfde vaccin zijn of een aangepast vaccin (bijvoorbeeld op nieuwe varianten), deze moeten nog worden goedgekeurd door het EMA. Mogelijk moeten fabrikanten dan ook hun bijsluiters aanpassen. Bij de studies die nu worden gedaan, wordt gekeken of de antistoffen na de eerste twee vaccinaties zijn afgenomen of gelijk gebleven. Na de derde prik of het boostervaccin worden de proefpersonen weer een tijd gevolgd om te kijken hoeveel antistoffen zij hebben na een bepaalde tijd.  

Duur werkzaamheid vaccins

Op dit moment weten we dat de bescherming zo’n drie maanden na vaccinatie onverminderd hoog is, maar waarschijnlijk werken de vaccins nog veel langer goed. Op dit moment lopen er nog onderzoeken naar de duur van de werkzaamheid van de vaccins. Hierbij wordt bij de gevaccineerde testgroep na verschillende perioden bekeken hoeveel antistoffen zij nog hebben en of zij alsnog besmet raken met het coronavirus. 

Boostervaccin of derde vaccinatie

In Israël is begonnen met het geven van een derde vaccinatie met Pfizer of Moderna aan volwassenen van 40 jaar en ouder en risicogroepen. Deze risicogroepen hebben een verzwakt immuunsysteem, waardoor de werking van de vaccins niet zo optimaal is als bij mensen met een gezond immuunsysteem. Dit komt bijvoorbeeld door een orgaantransplantatie en medicijngebruik daarbij. Ook onder andere de Verenigde Staten en Groot-Brittannië hebben aangekondigd dit te gaan doen. In Nederland bekijkt de Gezondheidsraad op dit moment of een derde prik bij risicogroepen nodig is.

Werkzaamheid coronavaccins bij verschillende varianten

De verschillende varianten van het coronavirus verschillen slechts in kleine mate van elkaar. Daarom werken de vaccins die we in Nederland hebben goed tegen de verschillende varianten van het coronavirus. Zelfs als een vaccin iets minder werkzaam is tegen een bepaalde variant, kan het nog steeds voor zorgen dat je niet (ernstig) ziek wordt van het virus. Bovendien zijn de vaccins die we nu kennen zo ontwikkeld, dat zij redelijk eenvoudig kunnen worden aangepast op nieuwe varianten. Het nu nog niet duidelijk of het nodig is om over een tijd een nieuwe prik te krijgen.