Meningokokkenziekte wordt veroorzaakt door een bacterie, de meningokok (Neisseria meningitidis). Door hoesten of niezen, kan de meningokok zich verspreiden. Veel mensen hebben de meningokokkenbacterie tijdelijk in hun neus of keel zonder dat ze daar zelf ziek van worden. Als je wel ziek wordt, dan zijn de gevolgen vaak zeer ernstig. Er bestaan vaccins tegen verschillende typen van de bacterie. Er bestaan vaccins tegen meningokokken type B en tegen type C en een vaccin dat beschermt tegen typen A, C, W en Y.
Wat is de meningokokkenziekte?
Meningokokkenziekte is een infectieziekte veroorzaakt door de Neisseria meningitidis bacterie. Als de bacterie in je bloed terechtkomt, kan je er ernstig ziek van worden.
De meningokokkenziekte kan dan zorgen voor bijvoorbeeld een hersenvliesontsteking of een bloedvergiftiging. Bij besmetting kunnen mensen in een paar uren erg ziek worden. Zelfs als de ziekte op tijd herkend wordt, is er een groot risico op blijvende schade zoals gehoorverlies, amputatie van ledematen en hersenschade. Ook is de kans op overlijden groot.
Er zijn 13 verschillende typen meningokokken. In Europa veroorzaken de meningokokken typen A, B, C, W en Y de meeste ziekte bij mensen.
Vaccins tegen meningokokken
Er zijn verschillende vaccins tegens meningokokken goedgekeurd. Niet elke vaccin werkt tegen alle typen meningokokken. De volgende vaccins zijn goedgekeurd in de Europese Unie:
*Dit vaccin is opgenomen in een nationaal programma: het Rijksvaccinatieprogramma
Hoe werken de vaccins?
In de vaccins zitten herkenbare stukjes van de meningokokkenbacterie. Het gaat om suikers gekoppeld aan een eiwit (bij Meningokokken C en ACWY vaccins) of eiwitten (bij meningokokken B vaccin) die voorkomen op de buitenkant van de bacterie. Deze kleine stukjes van de bacterie kunnen je niet ziek maken, maar zorgen wel voor een afweerreactie in je lichaam. Je lichaam maakt antistoffen aan tegen de meningokokkenbacterie. Als je daarna besmet raakt met de bacterie, kan je lichaam snel reageren en de bacterie opruimen. Je wordt dan niet ziek of minder ziek.
Hoe goed beschermen de vaccins?
Voor alle meningokokkenvaccins zijn meerdere studies gedaan bij mensen in verschillende leeftijdsgroepen. In alle onderzoeken had de meerderheid van de deelnemers na vaccinatie voldoende antistoffen om goed beschermd te zijn tegen het type meningokokken waartegen het vaccin werkt. De hoeveelheid antistoffen die je na de prik hebt opgebouwd, neemt geleidelijk weer af. Dat gebeurt vooral bij jonge kinderen die de prik krijgen. Daarom krijgen zij soms een extra prik op latere leeftijd (boosterdosis).
Om de werkzaamheid van de vaccins vast te stellen, is bij de beoordeling gekeken naar de hoeveelheid antistoffen die door het lichaam wordt aangemaakt. Uit eerder onderzoek weten we dat je een bepaalde hoeveelheid bacteriedodende antistoffen in het bloed nodig hebt (drempelwaarde) om beschermd te zijn tegen meningokokkenziekte.
Er is ook in meerdere studies onderzocht hoeveel mensen na verloop van tijd nog beschermd waren. Die studies geven informatie over de duur van de bescherming. Je kan de specifieke studies en de resultaten van elk onderzoek terugvinden in de productinformatie van de verschillende vaccins.
Voor wie is het vaccin?
Het verschilt per meningokokkenvaccin voor wie het vaccin is:
De meningokokken ACWY vaccins Nimenrix, Menquadfi en Menveo beschermen tegen meningokokkenziekte veroorzaakt door type A, C, W en Y.
- Nimenrix: mag gegeven worden vanaf 6 weken. Bij kinderen tussen 6 weken en 6 maanden zijn twee prikken nodig voor een goede bescherming. Bij kinderen vanaf 6 maanden is één prik voldoende. Wanneer de eerste prik is gegeven tussen 6 weken en 12 maanden oud, dan is op de leeftijd van 12 maanden nog een booster dosis nodig.
- Menquadfi: mag gegeven worden vanaf 12 maanden. Bestaat uit één prik.
- Menveo: mag gegeven worden aan kinderen van 2 jaar en ouder. Bestaat uit één prik.
De meningokokken B vaccins Bexero en Trumenba beschermen tegen meningokokkenziekte veroorzaakt door meningokokken type B.
- Bexero: mag gegeven worden aan volwassenen en kinderen vanaf 2 maanden. Na twee of drie prikken is het kind goed beschermd. Bij kinderen tot 2 jaar is een boosterdosis (extra prik) nodig op latere leeftijd.
- Trumenba: mag gegeven worden aan volwassenen en kinderen vanaf 10 jaar. Afhankelijk van de leeftijd en de tijd tussen de prikken zijn er 2 of 3 prikken nodig voor blijvende bescherming.
NeisVac-C beschermt tegen meningokokkenziekte veroorzaakt door meningokokken type C. NeisVac-C is voor volwassenen en kinderen vanaf 2 maanden oud. Er zijn twee prikken nodig als de eerste prik is gegeven tussen 2 en 4 maanden oud. Bij volwassenen en kinderen vanaf 4 maanden is één prik voldoende. Wanneer de eerste prikken gegeven zijn vóór de leeftijd van 12 maanden, is op een later moment een boosterdosis nodig.
Let op bij allergieën: Voor alle meningokokken vaccins geldt dat de vaccins gevaarlijk kunnen zijn bij mensen met een allergie voor de bestanddelen van het vaccin. Raadpleeg bij allergieën altijd de bijsluiter of overleg met een arts vóór de vaccinatie.
Wat zijn de bijwerkingen van de vaccins?
Net zoals bij andere vaccins kun je na een prik met een meningokokkenvaccin last hebben van bijwerkingen. De meest voorkomende bijwerkingen van de meningokokken vaccins zijn:
- Koorts
- Vermoeidheid, hoofdpijn, suf voelen
- Verlies van eetlust
- Prikkelbaarheid
- Pijn, roodheid en zwelling op de prikplek
Deze bijwerkingen komen regelmatig voor en verdwijnen na een paar dagen.
Een bekende bijwerking van de meningokokken B vaccins is koorts. Uit onderzoek voor Bexsero is gebleken dat het vooraf gebruiken van paracetamol de koorts kan verminderen, zonder de werking van het vaccin te beïnvloeden.
Voor meer informatie over de bijwerkingen van de verschillende meningokokkenvaccins kun je de bijsluiter raadplegen op de CBG Geneesmiddeleninformatiebank.
Vermoed je dat jij of jouw kind last heeft van een (mogelijke) bijwerking na de meningokokkenvaccinatie? Meld deze dan bij Bijwerkingencentrum Lareb. Of neem contact op met jouw huisarts, apotheker of verpleegkundige. Het is belangrijk om bijwerkingen te melden, omdat dan ook zeer zeldzame bijwerkingen nog beter in kaart gebracht kunnen worden.
Voor- en nadelen van meningokokkenvaccins
De voordelen van meningokokkenvaccins zijn:
- Je bent beschermd tegen de specifieke typen meningokokken in het vaccin. De kans dat je heel ziek wordt van de meningokokkenbacterie wordt veel kleiner.
- Als je de prik (of prikken) hebt gehad, ben je beschermd tegen ziekte door deze typen van meningokokken.
De nadelen van meningokokkenvaccins zijn:
- Na de prik kun je last hebben van bijwerkingen, zoals pijn op de prikplek, koorts of vermoeidheid
- Afhankelijk van je leeftijd en welke prik je krijgt, kunnen meerdere prikken nodig zijn voor een goede bescherming
Veelgestelde vragen over de vaccins
Het meningokokkenvaccin verkleint de kans dat je (erg) ziek wordt door de meningokokken type(s) in het vaccin. Maar je kunt nog wel besmet raken. Je kunt alsnog besmet raken met deze en andere typen van de meningokokkenbacterie. Als je besmet raakt met meningokokken van de typen in het vaccin, dan word je na vaccinatie vaak niet ziek of minder ernstig ziek.
Nee. In het meningokokkenvaccin zitten kleine deeltjes eiwit of suikers die ook op het omhulsel van de meningokokkenbacterie zitten. Deze kunnen niet de meningokokkenziekte veroorzaken.
Je kunt je wel wat ziekjes voelen na de prik. Je kunt dan bijvoorbeeld pijn hebben op de prikplek, of last hebben van vermoeidheid of hoofdpijn. Dit noemen we bijwerkingen.
Kort na vaccinatie gaat het lichaam antistoffen aanmaken. De piek van de hoeveelheid aangemaakte antistoffen wordt ongeveer 14 tot 28 dagen na vaccinatie bereikt. Voor optimale en blijvende bescherming zijn soms meerdere prikken nodig.
In Nederland is een meningokokken ACWY-vaccin onderdeel van het Rijksvaccinatieprogramma.
Het is ook mogelijk om de meningokokkenvaccins zelf te halen. Dit kan via de huisarts en is op eigen kosten. Het meningokokken B-vaccin wordt vergoed voor mensen die een hoog risico hebben op meningokokkenziekten.
Over het CBG
Het CBG heeft alle vaccins die in Nederland op de markt zijn beoordeeld op werkzaamheid, veiligheid en kwaliteit. Ook nadat vaccins op de markt zijn houden we de (mogelijke) bijwerkingen goed in de gaten en ondernemen we actie als dat nodig is. Meer informatie.