Hoe bepalen we of een zelfzorgmedicijn in de supermarkt of drogist ligt, of alleen bij de apotheek? Waar je een medicijn kunt kopen, bepalen wij als CBG voor Nederland. Dit noemen we de ‘afleverstatus’. Op basis waarvan bepalen we dat?
Die status bepalen we niet zomaar. We wegen daarbij een aantal dingen af. Of het nodig is dat er een arts of apotheker meekijkt. Of dat een drogist advies kan geven, of dat mensen het zonder begeleiding kunnen gebruiken. Alles met het oog op het zo veilig en effectief mogelijk gebruik van medicijnen. Die afwegingen staan in de Geneesmiddelenwet.
Kunnen we die afleverstatus later ook nog aanpassen? Dat kan zeker. Als we nieuwe informatie krijgen over de veiligheid van het medicijn, dan kunnen we beoordelen of het bijvoorbeeld alleen nog in de apotheek mag liggen, in plaats van bij de drogist.
Medicijnfabrikanten kunnen zelf ook een wijziging aanvragen: ze kunnen ons vragen te overwegen of een medicijn voortaan ook in de supermarkt te koop mag zijn. Ook dan moeten we met de Geneesmiddelenwet in de hand ons oordeel vellen.
Soms zijn er ook andere overwegingen waardoor je een medicijn misschien liever op een andere manier zou ‘indelen’. Omdat het bijvoorbeeld een nadelige invloed op de natuur heeft.
Neem haaienlevertraan. In een uitzending van de Keuringsdienst van Waarde zag ik dat er nog steeds wereldwijd duizenden haaien gevangen worden om dit stofje uit de lever te halen. Het zit in allerlei soorten cosmetica, maar ook in sommige medicijnen, zoals aambeienzalf. Willen we dan dat medicijnen waar deze stof in zit gemakkelijk beschikbaar zijn?
Maatschappelijk gezien vind ik er wat van. Maar vanuit de Geneesmiddelenwet kan ik die vraag niet beantwoorden: ons oordeel over de afleverstatus gaat alleen over de werking en veiligheid van het medicijn voor de gebruiker, én het veilige gebruik van zelfzorgmedicijnen.
Een ander voorbeeld zijn de pijnstillende gels met diclofenac. Die pijnstiller is slecht voor het milieu als hij in het water terechtkomt. En we begrijpen het effect op het milieu en de terechte zorgen daarover. Om het oppervlaktewater te beschermen, hebben we al in de bijsluiters laten opnemen dat mensen overtollige gel met een doekje moeten weghalen, in plaats van het weg te wassen. Met een andere status is een medicijn vooral beschikbaar op plekken waar je ook meer advies kunt krijgen. En dat zorgt mogelijk voor minder milieubelasting. Maar de wet geeft ons nu geen gereedschap om de afleverstatus te beperken.
Maar dat verandert in de nabije toekomst, als de Europese wetgeving aangepast wordt. Dan kunnen we ook de impact op milieu meewegen bij het bepalen van de afleverstatus. Laten we in de tussentijd in ieder geval zo bewust mogelijk omgaan met zelfzorgmedicijnen om de belasting voor dieren en milieu zoveel mogelijk te beperken.
