Vaccins tegen het coronavirus

Naast medicijnen voor de behandeling van een corona-infectie, wordt er ook gezocht naar vaccins die ervoor zorgen dat je niet of minder erg ziek wordt. Op dit moment is er nog geen vaccin waarvan is aangetoond dat het werkt tegen het coronavirus. Wel lopen er wereldwijd verschillende onderzoeken. De tijdsdruk hierbij is groot. Toch is het belangrijk dat we niet inleveren op kwaliteit en veiligheid van het vaccin. Een vaccin wordt tenslotte aan heel veel mensen gegeven.

Hoe werkt een vaccin precies?

Een vaccin bestaat veelal uit stukjes virus of bacterie, of uit verzwakte virussen of bacteriën. Wanneer een vaccin in het lichaam komt, maakt het lichaam zelf stoffen aan om het virus of de bacterie onschadelijk te maken. Dit noemen we antistoffen. Komt iemand later nog eens met het virus of de bacterie in aanraking? Dan is het lichaam hier goed op voorbereid. En ruimt het lichaam het virus of de bacterie op, zonder dat het persoon er ernstig ziek van wordt.  

Een vaccin tegen corona

Er zijn nog veel dingen die we niet weten over het coronavirus. Dat maakt het ontwikkelen van een vaccin ertegen erg lastig. Er bestaan verschillende manieren om een vaccin te ontwikkelen, bijvoorbeeld op basis van een dood of verzwakt virus, een stukje eiwit van het virus, of genetisch materiaal. Voor het ontwikkelen van een coronavaccin worden al deze manieren onderzocht.  

Lopende onderzoeken naar een coronavaccin 

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bevinden zich nu wereldwijd ruim 42 vaccins in de klinische studie-fase en 151 vaccins in de pre-klinische studiefase (laatste update 2 oktober 2020). Of ieder vaccin de eindstreep haalt, hangt af van de werkzaamheid, kwaliteit en veiligheid van het vaccin.   

Hoe zorgen we ervoor dat er snel een coronavaccin is? 

Het ontwikkelen van een vaccin kost tijd en er moeten veel stappen worden genomen. Als medicijnautoriteit bekijken we, samen met andere medicijnautoriteiten wereldwijd, hoe we het proces kunnen versnellen. Uiteraard zonder in te leveren op de veiligheid.  

Veel van de vaccins die op dit moment ontwikkeld worden, zijn gebaseerd op bestaande technieken, die ook bij andere ziektebeelden al uitgebreid getest zijn. Hierdoor zijn bepaalde studies naar de veiligheid, zoals dierproeven, niet meer nodig. Wat weer kostbare tijd scheelt. 

Net als bij de zoektocht naar een medicijn tegen COVID-19, kan ook bij het ontwikkelen van een vaccin gekeken worden naar verschillende manieren om het proces te versnellen. Zo kan ook hier gebruik worden gemaakt van speciaal wetenschappelijk advies en ingezet worden op een interactieve beoordeling, versnelde beoordeling of een voorwaardelijke toelating.

Onze rol als Nederlandse medicijnautoriteit

Is er een mogelijk vaccin tegen het coronavirus? Dan beoordelen wij als medicijnautoriteit, samen met andere Europese medicijnautoriteiten, de werkzaamheid van het vaccin. En of het vaccin ook van goede kwaliteit en veilig is. Weegt het positieve effect op tegen mogelijke risico’s en bijwerkingen? Dan wordt het vaccin toegelaten tot de markt. Ondanks dat de nood voor een vaccin hoog is, blijft het belangrijk dat we het proces van beoordeling nauwkeurig uitvoeren. Daarbij staat veiligheid bovenaan. We moeten tenslotte zeker weten dat het vaccin veilig genoeg is en geen schade aanbrengt als het beschikbaar komt voor heel veel mensen.   

Voor welke groepen een werkend vaccin beschikbaar wordt en op welke schaal er gevaccineerd kan worden? Dat wordt pas duidelijk wanneer er een vaccin is.

Monitoring van werkzaamheid en veiligheid bij nieuwe coronavaccins

Wordt een vaccin eenmaal gebruikt? Ook dan blijft het noodzakelijk om de werkzaamheid en veiligheid van het vaccin te monitoren. Tenslotte kunnen er tijdens het gebruik nog onbekende of zeldzame bijwerkingen naar voren komen, die tijdens het onderzoek niet zichtbaar waren. Daarbij wordt ook onderzocht hoe vaak deze ziektebeelden voorkomen, zonder vaccinatie.

Op het verzoek van EMA gaan onderzoekers van het Universitair Medisch Centrum Utrecht en de Universiteit Utrecht aan de slag met het bewaken van de veiligheid en werkzaamheid van nieuwe coronavaccins in Europa. Dit gebeurt binnen het project ACCESS (vACcine Covid-19 monitoring ReadinESS) in samenwerking met 22 organisaties, waaronder RIVM, Bijwerkingencentrum Lareb en het PHARMO instituut. De komende maanden werken zij aan alle voorbereidingen om straks snel de effectiviteit, het aantal vaccinaties en de veiligheid te kunnen bestuderen, wanneer een vaccin gebruikt wordt.