Bij gebruik fluorochinolonen verhoogd risico op schade aan spieren en zenuwstelsel

Bij het gebruik van fluorochinolonen bestaat een verhoogd risico op langdurige en mogelijk blijvende schade aan spieren en zenuwstelsel. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) adviseert om bij patiënten met een verhoogd risico op deze zeldzame bijwerkingen eerst andere behandelopties te overwegen. Zijn die er niet? Maak dan een goede afweging van de voordelen en de risico’s van gebruik van deze middelen.

Fluorochinolonen zijn antibiotica die gebruikt worden voor de behandeling van verschillende bacteriële (levensbedreigende) infecties. Het verhoogde risico bestaat bij gebruik via de mond, longen (inhalatie) en injecties. In Nederland betreft het ciprofloxacine, levofloxacine, moxifloxacine, ofloxacine en norfloxacine.

Advies aan patiënten

Gebruikt u ciprofloxacine, levofloxacine, moxifloxacine, ofloxacine of norfloxacine?

Neem direct contact op met uw arts als u:

  • opeens last krijgt van peesontsteking, gescheurde pees, spierpijn, spierzwakte, gewrichtspijn, gezwollen gewricht en/of loopstoornissen
  • opeens last krijgt van zenuwpijn, slapeloosheid, depressie, vermoeidheid, geheugenstoornis, vermindering van het zicht, de smaak, de reuk en/of het gehoor.

Advies aan artsen

  • De fluorochinolonen mogen niet voorgeschreven worden voor:
    • de behandeling van niet-ernstige of zelflimiterende infecties (zoals faryngitis, tonsillitis en acute bronchitis)
    • de preventie van reizigersdiarree of terugkerende infecties van de lage urinewegen
    • niet-bacteriële infecties, bijvoorbeeld niet-bacteriële (chronische) prostatitis
    • lichte tot matige infecties (waaronder ongecompliceerde cystitis, acute exacerbatie van chronische bronchitis en chronisch obstructief longlijden (COPD), acute bacteriële rhinosinusitis en acute otitis media), tenzij andere antibiotica die doorgaans worden aanbevolen voor deze infecties ongeschikt zijn
    • patiënten die al eerder ernstige bijwerkingen hadden bij gebruik van fluorochinolonen.
  • Wees extra voorzichtig met voorschrijven van fluorochinolonen bij ouderen, patiënten met een nierfunctiestoornis, patiënten met solide orgaantransplantaties en patiënten die gelijktijdig worden behandeld met corticosteroïden. Het risico op door fluorochinolonen geïnduceerde tendinitis en peesruptuur is mogelijk verhoogd bij deze patiënten.
  • Vermijd gelijktijdig gebruik van corticosteroïden met fluorochinolonen.

De firma Bayer heeft namens alle handelsvergunninghouders van deze middelen een brief over dit onderwerp verstuurd, een zogenaamde Direct Healthcare Professional Communication (DHPC). De brief met deze belangrijke risico-informatie is in overleg met het CBG en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) gestuurd naar huisartsen, KNO-artsen, internisten inclusief infectiologen, longartsen, urologen, chirurgen, neurologen, orthopedisch chirurgen, arts-microbiologen, cardiologen, spoedeisende-hulpartsen, openbare apothekers, ziekenhuisapothekers (plus alle genoemde zorgverleners in opleiding).

Het signaleren en analyseren van bijwerkingen gedurende de gehele levenscyclus van een geneesmiddel wordt geneesmiddelenbewaking of farmacovigilantie genoemd. Dit is een kerntaak van het CBG. In geval van urgente en/of belangrijke veiligheidsissues worden medische beroepsbeoefenaren door middel van een DHPC op de hoogte gebracht.